Η κολύμβηση είναι ένα από τα αθλήματα που προτιμάται από πολλούς και διαδίδεται με ταχύτατους ρυθμούς. Η μειωμένη επιβάρυνση του σώματος και των αρθρώσεων, η βελτίωση του καρδιαγγειακού συστήματος, η θεραπευτική συνεισφορά της σε ένα πλήθος παθήσεων... Η κολύμβηση είναι ένα από τα αθλήματα που προτιμάται από πολλούς και διαδίδεται με ταχύτατους ρυθμούς. Η μειωμένη επιβάρυνση του σώματος και των αρθρώσεων, η βελτίωση του καρδιαγγειακού συστήματος, η θεραπευτική συνεισφορά της σε ένα πλήθος παθήσεων (Hata & Nakajima, 2000; Oddis, 1996; Weisgerber, Guill, Weisgerber & Butler, 2003) και φυσικά η εναλλακτική δραστηριοποίηση σε ένα διαφορετικό περιβάλλον είναι μερικά από τα πολλά πλεονεκτήματα της κολύμβησης. Παρόλα τα οφέλη που μπορεί να προσφέρει η κολύμβηση στο γενικό πληθυσμό που ασκείται ήπια, σε κολυμβητές αγωνιστικού επιπέδου είναι δυνατό να παρατηρηθούν μυοσκελετικοί τραυματισμοί (ώμος του κολυμβητή, θλάσεις, κακώσεις της άρθρωσης του γονάτου κ.ά.), διάφορες λοιμώξεις (λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος, ρινίτιδες κ.ά.) καθώς άσθμα και βρογχόσπασμος (Κουτλιάνος, 2004; Mackinnon, 2000a). Ειδικά οι λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος είναι το αίτιο για ένα μεγάλο αριθμό απουσιών από την καθημερινή προπόνηση, που οδηγούν σε μείωση της αγωνιστικής ικανότητας (Mackinnon, 2000b). Σημαντικό στοιχείο, λοιπόν, για τους εμπλεκόμενους σε αγωνιστικές αθλητικές δραστηριότητες είναι να γνωρίζουν πώς συμπεριφέρεται ο μηχανισμός άμυνας του οργανισμού (δηλ. το ανοσοποιητικό σύστημα) απέναντι σε λοιμώξεις και μολύνσεις, με απώτερο σκοπό την πρόληψη. Το ανοσοποιητικό σύστημα, μέσω βιολογικών διεργασιών, προστατεύει τον ανθρώπινο οργανισμό από τις ασθένειες και τα διάφορα βακτήρια, εξοντώνοντας τα παθογόνα κύτταρα και τους κυτταρικούς όγκους. Η δράση του είναι σημαντική και περίπλοκη, καθώς πρέπει να ξεχωρίσει τα υγιή κύτταρα και να τα προστατέψει. Για την καλύτερη αντιμετώπιση των κινδύνων, το ανοσοποιητικό σύστημα δρα με δύο διαφορετικές μορφές προστασίας. Την έμφυτη και την προσαρμοστική ανοσία. Η έμφυτη ανοσία είναι αυτή που προσφέρει την άμεση απάντηση του οργανισμού στην προσβολή του από κάποιο μικροοργανισμό, ενώ η προσαρμοστική ενεργοποιείται αμέσως μετά την έμφυτη και χρησιμεύει ως συμπληρωματική δράση στην αντιμετώπιση των μολύνσεων (Γερμενής, 2000). Τα ερευνητικά δεδομένα όμως, για αυτό το σκοπό, είναι περιορισμένα και πολλές φορές αντιφατικά, με αποτέλεσμα να μη δίνονται σαφείς διευκρινίσεις και ακριβείς οδηγίες στους προπονητές και στους αθλητές τους. Έτσι, μια συγκεντρωτική ανασκόπηση των δεδομένων μπορεί να οδηγήσει σε χρήσιμα συμπεράσματα και πιθανούς τρόπου πρόληψης από τις ασθένειες.

Προπόνηση
Η άποψη που επικρατούσε μέχρι πριν από λίγα χρόνια στην προπονητική, ότι για να γίνεις καλύτερος και ταχύτερος αθλητής προϋποθέτει περισσότερη και εντονότερη άσκηση, τείνει να τροποποιηθεί και να βελτιωθεί με στοχευμένη άσκηση και επιβάρυνση. Είναι γεγονός ότι τα συμπτώματα της υπερπροπόνησης (Maglischo, 2003; Izquierdo, Ibañez, González-Badillo, Ratamess, Kraemer, Häkkinen, et al., 2007) δεν ήταν κατανοητά και ευδιάκριτα από τους προπονητές και χρησιμοποιούνταν λάθος τρόποι αντιμετώπισης, με αποτέλεσμα τον τραυματισμό ή την ασθένεια των αθλητών. Στην κολύμβηση τα αποτελέσματα είναι ακόμα πιο εμφανή, λόγω των ιδιαιτεροτήτων του αθλήματος, με συνηθισμένη αιτία τις λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος (Κουτλιάνος, 2004). Ο οργανισμός νοσεί συνήθως από ιούς και διάφορα βακτήρια. Παράγοντες κινδύνου είναι ο μεγάλος όγκος και η μεγάλη ένταση της προπόνησης (Gleeson, McDonald, Pyne, Cripps, Francis, Fricker & Clancy, 1999). Η εντατική και εξαντλητική προπόνηση καταστέλλει το ανοσοποιητικό σύστημα και επιτρέπει την προσβολή του από βακτήρια και ιούς (Eskola, Ruuskanen & Soppi, 1978; Fry, Morton, Crawford & Keast, 1992; Levando, Suzdal’nitskii, Pershin & Zykov, 1988). Συγκεκριμένα, όμως για την επίδραση της έντονης προπόνησης στο ανοσοποιητικό σύστημα των κολυμβητών, βρέθηκαν ελάχιστες έρευνες με πανομοιότυπα αποτελέσματα. Τα ευρήματα αυτών των ερευνών έδειξαν ότι η έντονη προπόνηση, για μεγάλο χρονικό διάστημα (τουλάχιστον 8 εβδομάδων), μπορεί να μειώσει την ικανότητα του ανοσοποιητικού συστήματος, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε ασθένεια (Gleeson et al., 1995; 1999; Koutedakis, Sabin & Perera, 1996; Tommasi et al., 1982; West, Pyne, Renshaw & Cripps, 2006).

Αγώνας
Εκτός όμως από την προπόνηση, δεν πρέπει να παραλείψουμε το γεγονός, ότι και ο αγώνας επιδρά αρνητικά στο ανοσοποιητικό σύστημα των αθλητών. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι αθλητές ασθενούν πολλές φορές λίγο πριν τη συμμετοχή τους σε αγώνες. Φαίνεται ότι το προαγωνιστικό άγχος συμβάλει στη μείωση της δράσης του ανοσοποιητικού συστήματος και κατά συνέπεια επηρεάζει αρνητικά την άμυνα του οργανισμού. Το γεγονός αυτό παρουσιάζεται γιατί το ανοσοποιητικό σύστημα επηρεάζεται θετικά ή αρνητικά από τη συναισθηματική κατάσταση των αθλητών (Hucklebridge, Lambert, Clow, Warburton, Evans & Sherwood, 2000; Khansari, Murgo & Faith, 1990; Tsuboi, Hamer, Tanaka, Takagi, Kinae & Steptoe, 2008; Willemsen, Ring, McKeveer & Carroll, 2000). Συγκεκριμένα για την κολύμβηση, βρέθηκε μόνο μια έρευνα, στην οποία αναφέρεται ότι η προσμονή για τη συμμετοχή στον αγώνα (προαγωνιστικό άγχος) μειώνει τη δράση των ένζυμων του ανοσοποιητικού συστήματος, γεγονός που κάνει τον οργανισμό των κολυμβητών ευάλωτο σε οποιαδήποτε λοίμωξη ή ασθένεια (Gleeson et al., 1999). Το δεδομένο αυτό επιβεβαιώνεται και από άλλες εργασίες που εξετάζουν διαφορετικά στρεσογόνα ερεθίσματα και είναι ικανά να μεταβάλουν τη δράση του ανοσοποιητικού συστήματος (Perera, Sabin, Nelson & Lowe, 1998; Perera, Uddin & Hayes, 1997; Rudney, 1989; Yang et al., 2002).

Συμπερασματικά, η υγεία των αθλητών και συγκεκριμένα των κολυμβητών θα πρέπει να είναι ο κύριος στόχος της κάθε προπόνησης, καθώς από τα βιβλιογραφικά δεδομένα φαίνεται ότι το ανοσοποιητικό σύστημα των αθλητών επηρεάζεται από την έντονη προπόνηση και από το άγχος του αγώνα. Περαιτέρω έρευνα απαιτείται για την αποσαφήνιση των επιδράσεων διαφόρων προπονητικών μεταβλητών (είδος προπόνησης, χρονική διάρκεια, όγκος και ένταση) στο ανοσοποιητικό σύστημα των κολυμβητών. Σκοπός των μελλοντικών ερευνών θα πρέπει να είναι η διερεύνηση τρόπων και μεθόδων διατήρησης του ανοσοποιητικού συστήματος των κολυμβητών σε άριστη κατάσταση με απώτερο στόχο τη μεγιστοποίηση της απόδοσης.